| Beenmerg |
|
Door de behandeling kan de aanmaak van nieuwe bloedcellen
door het beenmerg verminderen. Dan treedt een tekort aan verschillende
bloedcellen op. Meestal merkt u daar weinig of niets van, maar het is wel
belangrijk te weten op welke signalen of veranderingen u moet
letten. |
| |
| Beenmerg - bloedarmoede |
|
Bloedarmoede is een tekort aan rode bloedcellen
(erytrocyten) en wordt ook wel anemie genoemd.
U hebt een verhoogde kans op:
- kortademigheid en vermoeidheid, zelfs als u maar heel weinig hebt gedaan
- het zwart voor de ogen zien bij opstaan uit bed of stoel
- bleekheid, lusteloosheid
- duizeligheid, hoofdpijn
- niet goed kunnen slapen of niet goed kunnen concentreren
- hartklachten of hartkloppingen
- koud gevoel, transpireren
|
Advies |
u kunt hier zelf niets aan doen, ook niet door anders te gaan eten dan u
gewend bent. Daarom is het raadzaam om bij bovengenoemde klachten contact op te
nemen met uw behandelend arts. |
| |
| Beenmerg - leukopenie |
Leukopenie is een tekort aan witte bloedlichaampjes
(leukocyten) in uw bloed. Witte bloedlichaampjes zorgen voor afweer tegen
infecties. Bacteriën of ziekten die voor de gezonde mens weinig gevaar
opleveren, kunnen bij u –omdat u wat kwetsbaarder bent- tot heftige reacties
leiden met hoge koorts. Ongeveer tussen de 10e en de 15e
dag na het starten van de kuur hebt u de minste witte bloedlichaampjes. Dit heet
een dipperiode. Daar kunt niets tegen doen. Er is wel een aantal maatregelen dat
u kunt nemen om de kans op infecties in zo’n periode zoveel mogelijk tegen te
gaan. Een infectie is onder andere te herkennen aan een lichaamstemperatuur van
38,5 ºC of hoger, soms met koude rillingen.
Afhankelijk van de plaats waar de infectie zit, kunnen dan
de volgende klachten ontstaan:
- slijm ophoesten
- pijn bij het plassen
- troebele urine
- vaker plassen
- pijnlijke plekken in de mond of pijn bij het slikken
- buikpijn
- diarree
|
Advies |
- als u een van bovengenoemde klachten heeft meet dan uw temperatuur
- als u een van bovengenoemde klachten heeft en/of een temperatuur van 38,5
°C of hoger, neem dan contact op met uw behandelend arts
Volg in ieder geval de volgende adviezen op:
- zorg voor een goede lichaamshygiëne (ga een keertje vaker onder de douche
of in bad)
- controleer eventuele wondjes op ontstekingsverschijnselen: roodheid,
warmte, zwelling en pijn
- een goede mondverzorging is belangrijk (zie hiervoor de informatie over de
mondholte)
- probeer vooral in de dipperiode uzelf te beschermen tegen infecties van
buitenaf; ga mensen die verkouden zijn of griep hebben zo veel mogelijk uit de
weg. Plaatsen waar veel mensen bij elkaar zijn, zoals het openbaar vervoer,
winkels, voetbalstadia en kerken kunt u in deze periode beter mijden. Als u
toch maar een belangrijke gebeurtenis of bijeenkomst toe moet, neem dan
bovengenoemde maatregelen
Uw voeding kan ook een infectiebron zijn, houd hier
rekening mee bij wat u eet tijdens een dipperiode. |
| |
| Beenmerg - trombocytopenie |
Trombocytopenie is een tekort aan bloedplaatjes
(trombocyten) in het bloed. Bloedplaatjes spelen een belangrijke rol bij de
bloedstolling. Door een daling van het aantal bloedplaatjes is het bloed dunner
en stolt het minder snel.
U hebt een verhoogde kans op:
- een neusbloeding die langer aanhoudt
- blauwe plekken
- bloed bij plassen
- bloed bij hoesten
- bloedend tandvlees
- puntvormige bloedinkjes in de huid
- bloed bij braken
- bloed in de ontlasting
- bij vrouwen kan de menstruatie anders zijn
In uitzonderlijke gevallen treden er spontane bloedingen
op. |
Advies |
|
Als u een van bovengenoemde klachten heeft, neem dan contact op met de
behandelend arts.
En let vooral goed op de volgende adviezen:
- pas op met stoten (blauwe plekken) en krab geen
wondjes open
- als u een wondje heeft, druk dit dan een tijdje
stevig dicht (bijv. met een steriel gaasje)
- gebruik geen scherpe voorwerpen (elektrisch scheren
is beter dan met een mesje)
- probeer de ontlasting soepel te houden door veel te
drinken
- gebruik bij het tandenpoetsen een zachte borstel
- neem de temperatuur op onder de arm of met een
oorthermometer
- de menstruatie zal over het algemeen heviger zijn, maar kan als u
chemotherapie heeft soms ook wegblijven
|
| |
| Bloeddruk |
Door de behandeling kan uw bloeddruk
veranderen. |
| |
| Bloeddruk - verhoogde |
|
Over het algemeen kunt u niet voelen of u een te hoge
bloeddruk hebt. Alleen bij een extreem hoge bloeddruk kunt u last hebben van:
- hoofdpijn
- kortademigheid
- problemen met zien
- duizeligheid
|
Advies |
- als u een van bovengenoemde klachten heeft, neem dan contact op met uw
behandelend arts.
U kunt zelf niets doen om de bloeddruk te verlagen. De
behandelend arts zal u medicijnen voorschrijven als dat nodig is en uw bloeddruk
zal regelmatig gecontroleerd worden.
|
| |
| Botontkalking |
Door de behandeling kunt u botontkalking krijgen.
Klachten die kunnen optreden zijn:
- grotere kans op botbreuken
- het inzakken (krimpen) van ruggenwervels waardoor u kleiner of krommer
wordt
|
Advies |
- probeer voldoende te bewegen (5 keer per week ½ uur
wandelen of fietsen)
- zorg voor gezonde voeding in overleg met een diëtiste
- drink voldoende
- overleg met uw behandelend arts over medicijnen
|
| |
| Darmen |
Door de
behandeling kunt u last krijgen
van uw darmen. Iedereen heeft een
ander ontlastingspatroon. Het is belangrijk
dat uw stoelgang regelmatig is en niet
te veel afwijkt van het patroon waaraan
u gewend bent. |
| |
| Darmen - diarree |
|
Diarree is een waterige dunne ontlasting die meer dan 4 keer per
dag voorkomt. De opname van vocht en voedingsstoffen in uw darmen is dan
verstoord. Dat komt door irritatie van het slijmvlies van de darm en door een
verandering in de stofwisseling van de dunne darm. Bij diarree worden
voedingsstoffen in de darmen minder goed opgenomen.
U kunt last hebben van de volgende klachten:
buikpijn/buikkrampen
vaak aandrang om het toilet te bezoeken
dunne ontlasting
|
Advies |
|
als u last heeft van diarree is het belangrijk dat u veel drinkt om het
vochtverlies aan te vullen en op peil te houden. Dit betekent dat u ongeveer 2
liter per dag moet drinken; dit zijn 16 kopjes of 14 bekers
het beste is om water, thee, bouillon (vooral zout)
te drinken om de tekorten aan te vullen die de diarree veroorzaken
probeer prikkelende of scherpe voeding te vermijden.
Eet geen grote maaltijden en geen vet, geen grove vezels en gasvormende
producten, zoals ui, knoflook, kool, prei. Drink geen koolzuurhoudende drank
(met prik), geen koffie en geen alcohol
een stoppend dieet heeft geen effect
vraag zo nodig advies aan een diëtist
Neem bij de volgende klachten contact
op met uw behandeld arts:
als u diarree heeft die langer dan 24 uur aanhoudt
als er bloed bij de ontlasting zit
als u diarree heeft in combinatie met braken
|
| |
| Haar |
|
Door de behandeling kan uw haar uitvallen. Door haaruitval
kunt u een gevoelige of pijnlijke hoofdhuid krijgen.
Als de behandeling is gestopt, zal uw haar na ongeveer een
maand weer gaan groeien. Meestal is de haargroei na enkele maanden goed
hersteld. |
| |
| Haar - kaalheid |
U kunt zelf niets doen om haaruitval
te voorkomen.
Voorkomende verschijnselen kunnen zijn:
- behalve hoofdhaar kunnen ook wenkbrauwen, wimpers,
oksel-, lichaams- en schaamharen uitvallen
- wanneer uw haar weer aangroeit, kan het anders zijn
dan uw oorspronkelijke haar was, zoals: de kleur, het haar kan sluiker zijn of
juist meer slag hebben; meestal is dit tijdelijk
- haaruitval begint meestal enkele weken na toediening
van medicijnen
- uw hoofdhuid kan gevoelige of pijnlijke aanvoelen
- uw hoofdhaar zal eerder en sneller uitvallen dan uw
lichaamshaar
- uitvallen van veel haar tegelijk vinden de meeste mensen heel vervelend;
het haar kort knippen kan dan een oplossing zijn.
|
Advies |
- als uw haar is uitgevallen, kunt u een pruik dragen
- een pet, hoed, sjaal of muts kan een goed alternatief
of een leuke afwisseling zijn
- bij haaruitval kan een haarwerkspecialist u helpen
bij het kiezen van een haarstukje of pruik
- vraag om advies voordat uw haar dunner wordt, dan is
goed te zien welke coupe en kleur u gewend bent
- neem iemand mee die u goed kent en die weet wat u
belangrijk vindt bij het kiezen van een pruik; een haarwerkspecialist kan u
bovendien informeren over het onderhoud van de pruik
- uw eigen kapper en de verpleegkundigen zullen u informeren over adressen
van haarwerkspecialisten. Synthetische pruiken zijn vaak net zo mooi als
pruiken van echt haar. Ze zijn bovendien lichter van gewicht, makkelijker in
onderhoud en goedkoper. Laat u in ieder geval goed voorlichten. (Een deel van)
de kosten voor een pruik of haarstukje wordt vergoed door uw
ziektekostenverzekeraar. Informeer ernaar voordat u iets
koopt.
Zie ook de website http://www.goedverzorgdbetergevoel.nl/ |
| |
| Hart |
De behandeling die u krijgt, bevat een medicijn wat invloed kan
hebben op de spiercellen van het hart. De spiercellen kunnen beschadigd raken,
waardoor de werking van de hartspier zal afnemen. Uw
hart heeft dan een verminderde pompkracht of klopt onregelmatig. Deze bijwerking
hangt af van de totale hoeveelheid van dit medicijn, die per behandeling
en per patiënt verschillend is. Als u door de behandeling ook maar
enig risico loopt, houdt uw behandelend arts dit zorgvuldig in de gaten, o.a. door uw
hart regelmatig te controleren. |
Advies |
|
Als u een van de volgende klachten heeft, neem dan contact op met
uw behandelend arts:
- extreme vermoeidheid bij lichamelijke inspanning
- kortademigheid
- hartbonzen (vooral ‘s nachts), een onregelmatige
hartslag of een erg snelle hartslag
- vocht vasthouden in de benen (dikke enkels,
onderbenen).
|
| |
| Huid |
Door de
behandeling kan de huid geïrriteerd raken. |
| |
| Huid - acné |
|
Door de behandeling kunt u last krijgen van acne. Acne is
een ontsteking van de talgklieren in de huid. Dit gebeurt vooral in het gezicht
waardoor een onregelmatige huidstructuur ontstaat en u puistjes kunt
krijgen. |
Advies |
| laat uw huid zoveel mogelijk met rust
was uw huid met lauw water en gebruik geen zeep
gebruik een pH-neutrale wasemulsie
dep de huid voorzichtig droog
vraag advies over verzorging en behandeling aan uw
behandelend arts.
|
| |
| Huid - hand-voetsyndroom |
|
De handen en voeten zijn pijnlijk, rood en
gezwollen en kunnen tintelen of doof aanvoelen. De huid kan schilferen en er
kunnen zweren of blaren op de huid ontstaan.
Bij de meeste mensen zijn de symptomen mild verdwijnen
binnen 1 of 2 twee weken. Soms zijn de symptomen ernstiger en zijn medicijnen
nodig. |
Advies |
| waarschuw uw behandelend arts als u deze verschijnselen
heeft.
Neem contact op met uw verpleegkundige of behandelend arts
als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen. Soms is het nodig om de dosering aan te passen zodat de bijwerkingen verminderen. Een ander keer zal uw behandelend arts een ander medicijn voorschrijven tegen de bijwerkingen. |
| |
| Huid - uitslag |
Klachten bij huiduitslag zijn:
- roodheid van de huid
- jeuk
- verheven huid
|
Advies |
| verzachtende en beschermende crèmes en zalven bevatten geen werkzame
bestanddelen, houden de huid wel soepel en voorkomen verdere uitdroging van de
huid. Klachten als jeuk, schilfering, kloven en branderige plekken verminderen
door deze middelen en ze zijn zonder recept verkrijgbaar
voorbeelden bij een niet al te droge huid: lanettecrème en
cetomacrogolcrème
voorbeelden bij een erg droge huid: vaseline lanettecrème en vaseline
cetomacrogolcrème. |
| |
| Huid - verkleuring |
Klachten bij verkleuring kunnen zijn:
- bij een lichte huid kunnen donkere vlekjes ontstaan
door extra pigment in de huid
- bij een donkere huid kunnen vlekken in de huid
ontstaan door het verdwijnen van pigment
- donkere verkleuring van de bloedvaten waar het infuus
in heeft gezeten
- donkerder worden van de handlijnen en nagels
- gemakkelijk scheuren of afbrokkelen van de nagels en
in een enkel geval zelfs volledig uitvallen
- dwarse strepen op de nagels
|
Advies |
- probeer felle zon te vermijden
- gebruik altijd een zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor (12 of
hoger)
- om de vlekken te verbergen kan er in overleg met de dermatoloog
camouflerende crème worden gebruikt
- houd uw nagels kort
- gebruik geen acetonhoudende nagellakremover; het gebruik van speciale
nagelverhardende lak kan goed helpen
- kringen onder de ogen, vlekken, huidverkleuringen en kleine littekens kunt
u verhelpen met een camouflagestick; kies een kleur die het dichtst bij uw
eigen huidskleur ligt.
|
| |
| Koorts op dag van toediening |
|
Koorts is een verhoging van de lichaamstemperatuur tot boven de 38,5°C. Door
de behandeling kan koorts ontstaan. De koorts verdwijnt spontaan binnen 24 uur
na de toediening. |
Advies |
- bij koorts heeft het lichaam extra vocht nodig.
Daarom is het belangrijk dat u voldoende drinkt, want door de koorts en het
zweten, verliest u meer vocht dan gewoonlijk
- alleen op advies van uw behandelend arts dagelijks 2 tot 4 tabletten (dd
1000 mg) paracetamol innemen tegen de koorts. Bij de volgende behandeling kunt
u hier al vooraf mee beginnen.
Neem in ieder geval contact op met uw behandelend arts:
- wanneer de koorts van 38,5 ºC of hoger op de dag van toediening nog niet
is verdwenen na 24 uur.
|
| |
| Menstruatiestoornis |
Door de behandeling kan er een verandering optreden in de
menstruatie, bijvoorbeeld:
de menstruatie komt onregelmatig
de menstruatie duurt langer dan normaal
de menstruatie duurt korter dan normaal
u verliest minder bloed
u verliest juist meer bloed dan normaal; als u veel bloed
verliest, kan dit bloedarmoede geven
de menstruatie blijft weg
Klachten bij bloedarmoede kunnen zijn:
- bleek zien
- vermoeid zijn
- kortademigheid
- gevoel van spierzwakte bij inspanning
|
Advies |
- overleg met uw behandelend arts, die kan medicijnen voorschrijven om de
bloedingen te verminderen.
|
| |
| Misselijkheid en braken |
Door de behandeling kunt u last krijgen van misselijkheid en braken.
U kunt de volgende klachten krijgen:
- kokhalzen en braken
- weinig of geen eetlust
- maagklachten, zoals een vol gevoel of pijn
- buikpijn of -krampen, opgezette buik, rommelingen in de buik
- dorst
Medicijnen kunnen misselijkheid en braken verminderen of voorkomen. Het is belangrijk dat u de medicijnen altijd inneemt zoals u met uw behandelend arts hebt besproken. Houdt u aan de vaste tijden om de medicijnen in te nemen, ook als u niet misselijk bent.
|
Advies |
- gebruik vaker een kleine maaltijd
- pas de maaltijden aan, neem geen producten die de misselijkheid vergroten
- drink veel, tenminste 2 liter per dag.
Het is raadzaam om contact op te nemen met uw behandelend arts bij de volgende klachten:
- ernstig en aanhoudend braken gedurende 24 uur of langer
- als u niet voldoende kunt drinken, minder dan 1½ liter per dag (dat zijn 16 kopjes of 14 bekers)
- als u tekenen van uitdroging vertoont; dit merkt u aan een droge mond, droge huid, weinig of niet meer kunnen plassen en donkere kleur urine.
|
| |
| Mond en lippen (pijnlijke) |
Door de behandeling kunt u last krijgen van irritatie, beschadiging of ontsteking van het mondslijmvlies en u kunt last krijgen van tandbederf.
Klachten waaraan u merkt dat het mondslijmvlies is veranderd zijn:
- droge mond en brandend gevoel
- gevoeligheid voor de temperatuur van eten en drinken
- gevoeligheid bij het eten of drinken van zure of gekruide spijzen en dranken
- snel bloedend tandvlees
- slechte adem
Het is belangrijk om bij deze problemen uw mondholte goed te verzorgen.
|
Advies |
- overweeg voor het starten van de behandeling naar de tandarts te gaan, voor een goed verzorgd en gezond gebit
- als u tijdens de behandeling naar de tandarts moet, meld dan altijd dat u chemotherapie krijgt.
Tips voor een goede mondverzorging:
- 2 tot 4 keer per dag tanden poetsen
- gebruik een zachte tandenborstel, eventueel een elektrische borstel of natte gazen i.p.v. een borstel
- neem een tandpasta met fluoride, die niet irriteert
- gebruik eventueel mentholvrije tandpasta
- als tandplaqueverwijdering door poetsen (tijdelijk) niet goed kan, gebruik dan alcoholvrije chloorhexidine mondspoeling of –spray
- reinig tussen de tanden alleen op de manier zoals u dit al gewend was, zonder het tandvlees hard te raken of te beschadigen
- 4 tot 10 keer per dag spoelen of sprayen met water of zout oplossing; spoel of spray ook na eventueel braken
- koud water drinken, kan de pijn verlichten
- lippen schoon en vet houden met steriele vaseline uit een tube
- uw gebitsprothese 's nachts niet dragen en bewaren in een glas water
- uw gebitsprothese helemaal niet dragen als het mondslijmvlies ontstoken is.
Als uw mondslijmvlies is beschadigd, neem dan contact op met uw behandelend arts . Het is ook verstandig contact op te nemen als u onvoldoende kunt eten of drinken.
|
| |
| Overgevoeligheid (allergie) |
De behandeling kan een allergische reactie geven. Meestal
ontstaan allergische klachten direct na het innemen of toediening van
medicijnen, soms pas na enkele uren. Een allergische reactie begint vaak
met:
- roodheid en huiduitslag, soms met jeuk over het hele
lichaam
- kuchen
- onrust
Wat later kunnen de volgende verschijnselen optreden:
- bleek zien
- gezwollen oogleden en een opgezet gezicht
- beklemmend gevoel op de borst
- duizeligheid en bloeddrukdaling
- rillen
- misselijkheid en darmkrampen
- kortademigheid
- gevoel van onrust
|
Advies |
- het is belangrijk dat u eventuele klachten tijdens de behandeling zo snel
mogelijk meldt aan uw behandelend arts; bij deze klachten wordt de toediening
van de medicatie zo nodig tijdelijk onderbroken of gestopt en u krijgt
medicijnen toegediend om verergering van de klachten te voorkomen; ze
verdwijnen dan meestal snel.
- deze klachten kunnen gevolgen hebben voor het verloop van de behandeling.
U kunt hierbij denken aan medicijnen die herhaling van een allergische reactie
voorkomen of de behandeling wordt voortgezet met andere medicijnen. Raadpleeg
uw behandelend arts.
|
| |
| Stemmingswisseling |
Door de behandeling kan uw stemming
veranderen. Afwisselend kunt u zich overdreven vrolijk voelen en veel energie
hebben, het andere moment voelt u zich juist terneergeslagen, lusteloos en
moe. |
Advies |
- bespreek de stemmingsklachten die u ervaart met uw behandelend
arts.
|
| |
| Urine (verkleuring) |
|
Stoffen in medicijnen kunnen de urine doen verkleuren
(rood of blauwgroen). De verkleuring is onschadelijk, is tijdelijk en verdwijnt
meestal spontaan enkele dagen na de toediening.
|
Advies |
- neem contact op met uw behandelend arts als de verkleuring van de urine
binnen 48 uur na de behandeling niet verdwijnt of als het plassen pijnlijk
is.
|
| |
| Vasthouden van vocht (oedeem) |
Door de
behandeling kunt u last krijgen van vochtophoping op plaatsen waar normaal niet
of nauwelijks vocht aanwezig is, bijvoorbeeld rond de enkels.
Dat kan de volgende klachten geven:
- minder plassen
- dikke enkels, voeten en/of benen, handen of armen
- toename van het gewicht
- kortademigheid
|
Advies |
- controleer uw gewicht, sta regelmatig op de
weegschaal
- komt u in kort tijd veel aan, neem contact op met uw
behandelend arts
- neem bij kortademigheid contact op met uw behandelend arts.
|
| |
| Verhoogde bloedsuikers |
Door de behandeling kan een verhoogd suikergehalte in het
bloed ontstaan.
Dit kan klachten geven zoals:
- dorst, droge mond
- vaak plassen
- vermoeidheid
- jeuk
- afvallen
- slecht genezende wondjes
|
Advies |
- als u één of meer van deze klachten heeft, is het verstandig om contact op
te nemen met uw behandelend arts; als uw suikergehalte in het bloed is
verhoogd, krijgt u misschien een dieet en aanvullende medicijnen. Het
suikergehalte in het bloed wordt dan regelmatig gecontroleerd.
|
| |
| Vetverdeling |
Door de behandeling kan onderhuids
vet op andere plaatsen komen te zitten. Uw nek wordt bijvoorbeeld dikker of u
krijgt een boller gezicht. Soms komt er meer vet om uw middel of heupen, terwijl
armen en benen juist dun blijven. |
Advies |
- overleg met uw behandelend arts over een afspraak met een diëtist.
|
| |
| Zenuwstelsel |
|
Door de behandeling kan er schade aan zenuwcellen
optreden. De klachten kunnen heel verschillend van aard
zijn. |
| |
| Zenuwstelsel - perifeer |
|
Als zenuwencellen zijn beschadigd, zullen
prikkelingsverschijnselen optreden. Deze klachten zijn het ergst meteen na de
behandeling, maar ze verminderen in de weken daarna. Het kan ook zijn dat de
klachten pas enkele dagen na de behandeling beginnen. Ze verdwijnen meestal
binnen enkele maanden; soms zijn blijvend.
De volgende klachten kunnen zich voordoen:
- minder gevoel in handen en/of voeten, vingers en/of
tenen
- tintelingen in handen en/of voeten, vingers en/of
tenen
- een branderig of juist slapend gevoel in handen en/of
voeten, vingers en/of tenen
- minder kracht in armen of benen
|
Advies |
- u kunt zelf niets doen om deze bijwerkingen tegen te gaan
- het is belangrijk dat u de klachten meldt aan uw behandelend arts;indien
nodig past de behandelend arts de behandeling aan.
|
| |
